ЕУ и нејзините земји-членки се шокирани, иако не целосно изненадени, од објавениот скандал со шпионажа во Унгарија, во кој се чини дека е вклучен и сегашниот комесар од таа земја, Оливер Вархеји, објави Балкан инсјат.

Минатата недела, истражувачкa приказна објавена од унгарскиот „Директ36“, во соработка со белгискиот „ Де Тијд“ , германскиот „Дер Шпигел“ и австрискиот „Дер Стандард“ , детално објасни како унгарската влада ги шпионирала институциите на ЕУ и се обидела да регрутира унгарски персонал што работел во Европската комисија во Брисел во периодот од 2013 до 2018 година. Неколку разузнавачи наводно работеле прикриено во унгарската амбасада, очигледно со знаење и помош на тогашниот амбасадор, Оливер Вархеји.

Унгарија долго време не се смета за сигурен сојузник од земјите-членки на ЕУ и НАТО. Унгарија во повеќе наврати им помагаше на авторитарните режими или се заплетка во скандали, како на пример кога екстрадираше руски шверцери на оружје во Москва наместо во САД, дозволувајќи им веднаш да бидат ослободени по пристигнувањето. Многумина, исто така, живо се сеќаваат кога унгарските разузнавачки служби му помогнаа на поранешниот премиер на Македонија, Никола Груевски, да се прошверцува со автомобил низ неколку европски земји, откако се соочи со обвиненија за корупција и неизбежно апсење дома.

Сепак, поинтересно од позадината на тековната афера може да бидат нејзините потенцијални последици и исходи.

Три начини за отстранување на комесар

Иако наводното шпионирање првенствено ја погоди Белгија, другите земји-членки, вклучително и Германија, беа подеднакво огорчени.

Вархеји, посветен поддржувач на унгарскиот премиер Виктор Орбан, е гледан со сомнеж од неговите колеги од ЕУ откако беше назначен за комесар во 2019 година. Откако го предаде моќното портфолио за проширување во првата комисија предводена од Урсула фон дер Лајен (2019-2024), неговата позиција веќе ослабе кога ја доби политички маргиналната позиција комесар за здравство и благосостојба на животните во втората и актуелна комисија на фон дер Лајен (2025-2030).

Многумина веруваат дека во бројни прашања, Вархеји ги застапувал интересите на Орбан, а не оние на ЕУ, дејствувајќи спротивно на неговиот мандат. Затоа, скандалот нуди одлична можност за многумина истовремено да ги засрамат и Орбан и Вархеји.

Сепак, вистинската одговорност може да се претвори во уште едно поглавје во тековните борби за моќ меѓу главните политички партии и институциите на ЕУ.

Иако претседателката на Европската комисија фон дер Лајен првично нагласи дека Комисијата ќе покрене истрага поради сериозноста на обвинувањата, таа речиси веднаш додаде дека нема да го суспендира унгарскиот комесар, кој природно негира какво било знаење за шпионажа.

Сепак, политичките групи би можеле да извршат значителен притисок врз фон дер Лајен, која преживеа две гласања за недоверба минатата недела благодарение на нејзините сојузници. Претседателката на политичката група „Обнови ја Европа“ во Европскиот парламент, Валери Хајер, изјави дека фон дер Лајен има „и одговорност и моќ да дејствува“ врз извештаите во врска со Вархеји.

Постојат три можни начини за отстранување на европски комесар. Прво, Судот на правдата на Европската Унија (ЕСП) може да одлучи да го стори тоа согласно член 247 од Договорот за функционирање на Европската Унија (ДФЕУ). ЕСП може, по барање на Европската комисија или Советот на Европската Унија – тело кое ги претставува владите на земјите-членки на ЕУ – постапувајќи со просто мнозинство, задолжително да пензионира комесар ако „повеќе не ги исполнува условите потребни за извршување на нивните должности или е виновен за сериозно прекршување на службената должност“.

Вториот метод е ако претседателот на Европската комисија го побара тоа – овластување доделено според член 17(6) од Договорот за Европската Унија (ДЕУ ) – иако фон дер Лајен очигледно сè уште не сака да го преземе тој чекор. Третата опција го вклучува Европскиот парламент, што објаснува зошто незадоволството на Групата за обновување може да се покаже како загрижувачко за фон дер Лајен. Европскиот парламент нема формално овластување да отстрани од функцијата ниту еден комесар; сепак, може да донесе предлог за недоверба според член 234 од ДФЕУ што би се однесувало на Европската комисија како целина. Доколку таков предлог помине со двотретинско мнозинство гласови и мнозинство од пратениците во Европскиот парламент, целата Европска комисија мора да поднесе оставка.

Извор: Балкан Инсајт