Среде недопрената природа на Националниот парк Алтиндере, на стрмната карпа на Понтиските Алпи во областа Трабзон, се наоѓа едно од највеличествените свети места во Турција. Манастирот Сумела, на надморска височина од околу 1200 метри, буквално виси над пропаст. Легендата вели дека двајца грчки монаси, едниот од Цариград, другиот од Атина, истовремено сонувале икона на Богородица која им рекла да „изградат дом“ на планина над Трабзон. Водени од тој сон, тие пронашле пештера со чудотворна икона, за која се верува дека ја насликал самиот апостол Лука. Тие останале на тоа место до крајот на својот живот, и со текот на времето таму бил изграден манастирот Сумела, пренесува српски курир.
Низ вековите, ова свето место било духовен и културен центар на православието во таа област. Манастирот е основан во 4 век, а својот сегашен монументален изглед го добил главно за време на византискиот и османлискиот период, особено за време на династијата Комнени.
Иако најстарите делови датираат од времето на царевите Анастасиј и Јустинијан, позначајната изградба започнала во 13 век. Во 15 век, откако Трабзон паднал под власта на султанот Мехмед Освојувачот, манастирот останал недопрен благодарение на султанската наредба за заштита на религиозните објекти. Неговиот син, султанот Селим I, дополнително го обновил и го збогатил со скапоцени книги и златни украси.
Она што ја прави Сумела единствена е нејзината импресивна архитектура, целиот комплекс е прилагоден на карпата, која е делумно врежана во неа. Главната црква се наоѓа во пештера, а околу неа се распоредени бројни згради: капели, манастирски ќелии, библиотека, кујни и аквадукт.
Внатрешните и надворешните ѕидови на црквата се богато насликани со фрески што прикажуваат сцени од животот на Исус Христос, Богородица и библиски приказни, од создавањето на Адам и Ева, до Христовите чуда и воскресение. За жал, многу од фреските се оштетени, и тоа не само поради времето. На иконите на светците, очите најчесто недостасуваат, бидејќи луѓето верувале дека тие имаат чудотворни моќи. Луѓето ја отстранувале бојата од ѕидовите и ја вареле со надеж дека ќе им донесе исцелување.
Манастирот бил напуштен на почетокот на 20 век, а во 2015 година, поради ризикот од одрон на камења, бил целосно затворен за јавноста. Темелното реновирање траело речиси пет години, а денес е повторно отворен и за аџии и за туристи. Иако е многу посетен во текот на целата година, најголемата толпа е на 15 август, празникот Успение на Пресвета Богородица, кога се служи литургија во манастирот, кој собира православни верници од целиот свет.
До манастирот може да се стигне со организиран превоз од подножјето на планината (цена околу 3 евра), а последниот дел од патот води низ волшебна, стрмна шумска патека долга околу 500 метри. Искачувањето е тешко, но наградата е прекрасен поглед. На тој пат има и мала црква Света Варвара, каде што, според традицијата, монасите се криеле за време на реновирањето на манастирот.
Без оглед на гужвта, во манастирот владее тишина. Посетителите од сите вери и нации го делат истото чувство на почит кон ова свето место. Секој агол од комплексот раскажува своја приказна – фрески, ходници, тесни скали и прозорци во карпата. Црквата во пештерата ги зачувува највредните фрески, кои, дури и без очи, се уште се неверојатни.
Денес, Сумела е дел од привремената листа на светско наследство на УНЕСКО и непропустлива дестинација на мапата на културниот туризам на Турција. Таа е дел од Националниот парк Алтиндере, па покрај духовното искуство, посетителите можат да уживаат и во спектакуларната природа. Можете да ја посетите Сумела од април до октомври, а влезницата е 20 евра.
