Светите браќа Кирил и Методиј претставуваат едни од најзначајните личности во историјата на словенската писменост и култура. Нивното дело не само што овозможило создавање на првото словенско писмо, туку поставило и темели за развој на образованието, книжевноста и духовниот живот кај словенските народи.
Кирил и Методиј биле родени во Солун, град во кој во тоа време живеело големо словенско население. Поради тоа, уште од детството го познавале словенскиот јазик. Помладиот брат Кирил, чие вистинско име било Константин, се школувал во Цариград и важел за еден од најобразованите луѓе во своето време. Студирал филозофија, реторика, астрономија и јазици, поради што го добил прекарот „Филозоф“. Знаел грчки, словенски, латински, хебрејски и арапски јазик.
Методиј, пак, првично бил управител на една византиска област населена со Словени, а подоцна се замонашил. Неговото искуство во управувањето и познавањето на словенскиот народ имале голема улога во нивната подоцнежна мисија.
Во 863 година, по барање на кнезот Ростислав од Велика Моравија, византискиот цар Михаил III ги испратил Кирил и Методиј да го шират христијанството меѓу словенските народи. Ростислав побарал учители кои ќе проповедаат на разбирлив јазик, бидејќи народот не ги разбирал богослужбите на латински јазик.
Пред да заминат на мисијата, Кирил го создал првото словенско писмо – глаголицата. Тоа било специјално приспособено за словенскиот говор и содржело букви со кои можеле точно да се запишат словенските гласови. Со ова писмо браќата започнале преведување на најважните црковни книги, меѓу кои Евангелието, Апостолот и Псалтирот.
Нивната работа предизвикала силен отпор кај германското свештенство, кое сметало дека богослужба може да се врши само на три „свети јазици“ – латински, грчки и еврејски. Кирил и Методиј жестоко се спротивставиле на оваа идеја и ја бранеле тезата дека секој народ има право да го слави Бога на свој јазик.
Во 867 година заминале во Rome, каде што пред папата Адријан II ги претставиле словенските книги и богослужбата на словенски јазик. Папата ја одобрил нивната мисија и ги признал словенските богослужбени книги, што претставувало огромна победа за словенската писменост.
Кирил починал во Рим во 869 година, на само 42-годишна возраст, а пред смртта се замонашил и го зел името Кирил. Методиј продолжил со мисијата и бил назначен за архиепископ на Панонија и Велика Моравија. Тој продолжил да преведува црковни книги и да обучува ученици, но повторно се соочувал со притисоци и прогонства од германското свештенство.
По смртта на Методиј во 885 година, нивните ученици биле протерани од Велика Моравија. Дел од нив пристигнале на територијата на денешна Македонија, каде што во Охрид и Преслав ги продолжиле просветителските активности. Токму учениците на Кирил и Методиј, меѓу кои најпознати се Свети Климент Охридски и Свети Наум Охридски, придонеле за создавањето и ширењето на кирилицата.
Денес, делото на Кирил и Методиј се смета за едно од најголемите достигнувања во словенската историја. Нивната мисија овозможила милиони луѓе да добијат писменост и образование на свој мајчин јазик. Поради огромното културно и духовно значење, тие се прогласени за светители и рамноапостоли, а во 1980 година папата Јован Павле Втори ги прогласил и за заштитници на Европа.
Во Македонија, 24 Мај се одбележува како Ден на сесловенските просветители. Во училиштата, универзитетите и културните институции се организираат свечености, академии и манифестации во чест на нивното дело, кое и повеќе од илјада години подоцна останува живо преку словенските јазици, писмо и култура.
(К.М.)
