Светот се соочува со нова, подмолна епидемија. Не вирусна пандемија, туку „нова криза“ на смртност и болести кај адолесцентите и младите возрасни, е главниот наод на големата меѓународна студија „Глобален товар на болести“, објавена во списанието „Лансет“ и презентирана на Светскиот здравствен самит во Берлин.
Извештајот, базиран на повеќе од 300.000 извори на податоци и соработка на 16.500 научници ширум светот, фрла светло на вознемирувачки феномен: додека човештвото како целина живее подолго, младите луѓе умираат почесто. Причините се разликуваат од регион до регион, но заедничкиот именител е дестабилизацијата на менталното и физичкото здравје на младите луѓе.
„Изгубената генерација“ на статистиката
За лицата на возраст од 10 до 29 години, студијата открива стабилен или зголемен морталитет. Во Северна Америка и делови од Латинска Америка, кризата се одразува во експлозивни стапки на самоубиства, зависност од дрога и прекумерна консумација на алкохол. Во Субсахарска Африка, причините се „потрадиционални“, но подеднакво трагични: инфекции, сообраќајни несреќи, слаб пристап до медицинска нега.
За младите жени на возраст од 15 до 29 години, водечките причини за смрт остануваат компликации од бременост или породување, сообраќајни несреќи и менингитис, болести кои би можеле да се спречат или лекуваат со основни здравствени структури.
„Наглите зголемувања кај младите возрасти нè шокираа“, забележува Кристофер Мареј, директор на Институтот за здравствени метрики и евалуација (IHME) на Универзитетот во Вашингтон.
„Менталното здравје драматично се влошува, но сè уште нема согласност за причината. Дали се тоа социјалните медиуми? Начинот на живот? Осаменоста по Ковид-19? Или има нешто подлабоко што сè уште не го гледаме?“, прашува Мареј.
Кога медицинскиот напредок не е доволен
Иако глобалниот животен век сега е 76,3 години за жените и 71,5 години за мажите, повеќе од 20 години повеќе отколку во 1950 година, ова подобрување не важи за сите делови од светот. Во земјите со високи приходи, луѓето живеат во просек 83 години, додека во подсахарска Африка тоа е само 62, јаз што ги одразува економските, социјалните и здравствените нееднаквости.
Во исто време, хроничните болести, срцевите заболувања, дијабетесот, дебелината, сега се одговорни за две третини од вкупниот здравствен товар. А истражувачите нагласуваат дека речиси половина од обемот на болести можеше да се избегне: главните фактори на ризик се познати, хипертензија, загадување на воздухот, пушење, седечки начин на живот.
Емануела Гакиду, од IHME, предупредува дека намалувањата на меѓународното финансирање за здравство се закануваат да го поништат деценискиот напредок.
„Пристапот до основна здравствена заштита, вакцини и лекови зависи од оваа поддршка. Ако таа се изгуби, ранливите ќе останат уште поранливи“, вели Гакиду.
Африка предупредува за иднината на сите
Гитинџи Гитахи, раководител на организацијата „Амреф Хелт Африка“, рече дека „60% од населението на Африка е под 25 години. Ова, според него, може да биде најголемиот капитал на континентот или неговата најголема катастрофа. Континентот има еден од најмладите профили на население во светот, но без инвестиции во здравството и образованието, овој „демографски благослов“ ризикува да се претвори во социјална експлозија.
Гитахи зборуваше за „изгубени политики“ кои ги игнорираат младите, предупредувајќи дека „незаразните болести, како што се дебелината и дијабетесот, не се закани на иднината, тие веќе убиваат денес“.
Пораката е: Време е за акција
Кристофер Мареј го сумира заклучокот од студијата на начин што остава малку простор за погрешно толкување:
„Податоците за глобалното оптоварување со болести се повик за будење. Владите повеќе не можат да игнорираат дека младите луѓе умираат побрзо, не од војни, туку од самите општества што ги создадоа.“
Светот старее, но младите се истрошуваат побрзо. А ова, во ерата на технолошка прекумерна информација, ментален притисок и изобилство на хранливи материи, е можеби најпарадоксалниот, највознемирувачкиот и најоткривачкиот факт на 21 век.
Фото: Freepik
