Две години во ЕУ, на сите нивоа, проширувањето се дискутира како главен приоритет и се најавува брз влез на нови членки.
Се споменува „новиот моментум“ за проширување, растот на поддршката кај граѓаните за него, создавањето свест дека проширувањето го стабилизира континентот и ја зајакнува благосостојбата. Сепак, погледот на обемот на која земја-кандидат се наоѓа во процесот на интеграција во ЕУ дава сосема поинаква слика.
Само Црна Гора е блиску до завршување на постапката, Албанија постигна јасен напредок, а сите други се во застој. Црна Гора ги отвори сите поглавја од преговорите и затвори 14 од нив. Пред десет дена, ЕУ одлучи да формира работна група за изготвување на договорот за пристапување, што е најјасен знак дека оваа земја навистина би можела да стане членка на ЕУ за неколку години. За другите таа добра вест “за неколку години“ ја нема ни како таква.
Црна Гора е приближно во позицијата во која беше Хрватска на крајот на 2009 година, која ги затвори преговорите на почетокот на летото 2011 година, а се приклучи кон ЕУ на 1 јули 2013 година. Денес, по 13 години, „таа е најмладата членка на ЕУ“. Овој факт ни кажува колку изјавите за проширувањето како висок приоритет се во спротивност со реалната состојба на процесот. Во тие 13 години, ЕУ не само што не се прошири, туку остана без една голема и важна членка – Обединетото Кралство.
Босна и Херцеговина за 9. мај, Денот на ЕУ, доби нејасна порака што се точно и прецизно се очекува од нив, освен општата фраза за “единство“ за да ги отпочне преговорите.
„Се работи многу напорно за да се оствари тоа. Следниот чекор во вашиот процес на пристапување е отворање на преговорите. Можете да го постигнете ова ако успеете да изградите консензус во земјата. Заедно ќе изградиме заедничка европска иднина“, нагласи Кошта во видео порака што заврши со „Да живее Европа“ им порача Антонио Кошта, претседателот нан Европскиот соовет.
Србија од 2014-та има преговори, отворени се 22 од вкупно 34 поглавја и 20 од нив се во фаза со оценка “потребни се повеќе напори“ или се чекање за оценка, а затворени се како задоволителни само две – за образование и култура и другото за наука.
Согласно овој документ и плановите на ЕУ, Македонија не е воопшто во план за скоро приклучување, со оглед на блокадата која земјата ја има од Бугарија, како и отсуството на волја во Скопје да се вметнат Бугарите во уставот, без претходни гаранции дека нема да има нови услови, а Скопје се почесто споменува и реципроцитет во однос на признавањето на Македонците кои живеат во Бугарија.
Брзи реформи
Во овој момент се бараат брзи внатрешни реформи на ЕУ со цел да се подготви за прием на нови членови. Од друга страна, се очекува земјите-кандидатки да го забрзаат процесот на реформи.
ЕУ веќе започна дискусии за можното влијание на проширувањето. Европската комисија требаше да подготви посебен извештај за ова, во кој конкретно ќе ги процени придобивките од проширувањето и предизвиците што тоа би ги донело за Европската Унија. Тој документ потоа требаше да послужи како основа за понатамошни дискусии. Но, објавувањето на документот постојано се одложува, без да се споменуваат вистинските причини. Првично беше кажано дека ќе биде објавен во октомври 2025 година заедно со пакет за проширување. Потоа, на крајот на ноември, како посебен извештај за да не се „изгуби во шумата од бројни извештаи“. Потоа, крајот на 2025 година беше споменат пред самитот на ЕУ во декември, потоа почетокот на оваа година, а потоа и април пред неформалниот самит на Кипар. Сепак, тој документ сè уште недостасува и никој не ја знае неговата судбина. „Не е напуштен, ќе биде објавен во одреден момент“, изјавија за „Јутарњи лист“ европски дипломатски извори.
„Јутарњи лист“ имаше пристап до претходна работна верзија на нацрт-верзијата на тој извештај, во која детално е анализирано влијанието на проширувањето врз сите области. Сликата што ја добивате по читањето на нацрт-верзијата не е ниту бела ниту црна. Комисијата во извештајот вели дека не треба да се плашиме од проширувањето, бидејќи тоа ќе има позитивно влијание, а потоа предупредува дека најголемото влијание ќе биде видливо во политиката на кохезија, земјоделството, заштитата на животната средина и слободата на движење на работниците. Тој, исто така, забележува дека ова влијание нема да биде поголемо од кога ЕУ одеднаш доби десет нови членки во 2004 година во „големата експлозија“ на проширувањето на Унијата од 15 на 25 членки.
Документот, исто така, го анализира влијанието на проширувањето врз функционалноста на институциите на ЕУ, кои секако се сè потешки за функционирање со 27 земји-членки. Се разгледуваат различни идеи за реформи што би биле можни дури и без промена на постојните договори, за кои во спротивно би бил потребен консензус од сите членки, што е речиси невозможно. Секако, во документот, исто така, се забележува дека многумина ќе завидуваат на обемот и временската рамка на проширувањето, бидејќи во моментов во процесот се десет земји, на кои ова лето би можел да им се придружи Исланд.
Страв од загуба
На почетокот на документот, акцентот е ставен на геополитичкиот контекст во кој проширувањето сега би било корисно и пожелно. „Во историјата на процесот на европска интеграција, проширувањето никогаш не било толку важно како во сегашната геоглобална средина“, се наведува во документот. Постојаните изјави од различни заклучоци на Европскиот совет, резолуцијата на Европскиот парламент и изјавата на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, за тоа како проширувањето е инвестиција во мир и стабилност се повторуваат. Комисијата детално ги анализира предизвиците што проширувањето, особено ако вклучува поголем број кандидати, би ги имало врз сегашните членки на ЕУ и врз функционирањето на институциите.
Елементите што Европската комисија ги анализира во својот нацрт се големината на територијата, бројот на жители, нивото на развој и потенцијалот за масовно заминување на работниците во постари, поразвиени земји-членки.
Доколку ЕУ се прошири одеднаш со девет нови членки, шест земји од Западен Балкан плус Украина, Молдавија и Грузија, населението на ЕУ би се зголемило за околу 15 проценти, површината на територијата за 22 проценти, но вкупниот БДП би се зголемил само за скромни 4 проценти. Најголемиот ефект би бил намалување на БДП на ЕУ по глава на жител за 9 проценти. Ова сигурно би имало значително влијание врз кохезиската политика бидејќи речиси сите земји-членки на ЕУ, освен можеби Бугарија, би имале БДП по глава на жител над 75 проценти од просекот на ЕУ, што е груб критериум за кохезиските фондови.
Извор: Јутарњи лист
