Кинескиот претседател Си Џинпинг посегна по терминот „Тукидидова стапица“, измислен од американски политиколог, за да го предупреди Доналд Трамп на самитот во Пекинг за мрачната иднина на светот без барем малку доверба меѓу двете суперсили. За Си, „Тукидидовата стапица“ не е фатална и може да се избегне. Историјата, сепак, не дава причина за оптимизам. Во пет века, од 16 такви случаи, само четири се решени без војна.

„Можат ли Кина и САД да ја надминат Тукидидовата стапица и да создадат нова парадигма на односи?“, ја опиша кинескиот претседател Си Џинпинг неизвесноста во односот меѓу двете суперсили за време на самитот со неговиот американски колега Доналд Трамп во Пекинг.

„Тукидидовата стапица“ е многу популарен концепт, кој со години е неизбежен во анализите на надворешната политика.

Го опишува неизбежниот тренд кон војна кога една држава во подем ја загрозува позицијата на владејачката суперсила, барајќи поголемо влијание во светското управување, додека доминантниот актер се држи до статус кво.

Именуван е по познат историчар од Античка Грција, а го популаризирал американскиот политиколог Греам Алисон од Харвард.

„Подемот на Атина и стравот што го всади во Спарта ја направија војната неизбежна“, објаснил Тукидид пред 2.500 години, објаснувајќи ја причината за војната меѓу двете суперсили од античко време, што ја навело Алисон да го измисли оригиналниот термин во 2011 година за да ги анализира современите геополитички тензии, првенствено соперништвото меѓу Соединетите Американски Држави и Кина.

Каква порака му испраќа Си на Трамп?

Ова не е прв пат Си Џинпинг да ја споменува „Тукидидовата стапица“, која ја користел во разговори со други американски лидери, но за него таа отсекогаш имала исто значење – отфрлање на историскиот фатализам и верувањето дека конфликтот меѓу САД и Кина е неизбежен.

Си верува дека „стапицата“ станува реалност само ако големите сили прават последователни стратешки погрешни проценки предизвикани од страв и недоверба.

„Не постои таканаречена Тукидидова стапица во светот. Но, ако големите сили постојано прават стратешки погрешни проценки, тие би можеле да создадат такви стапици за себе“, предупреди Си уште во 2015 година, зборувајќи во САД, во Сиетл, кога се сретна со тогашниот шеф на Белата куќа, Барак Обама.

Спирала на страв – што е безбедносна дилема

Со други зборови, „Тукидидовата стапица“ е блиску до концептот на безбедносна дилема.

Ова е ситуација во која зајакнувањето на безбедноста на една држава (како што е зголемувањето на нејзината воена моќ) ги води другите држави кон страв за сопствената безбедност (бидејќи не знаат дали државата што ја зајакнува својата моќ има намера да ја искористи за офанзивни цели).

Ова создава спирала на страв што води до несакана војна.

На овој начин, Пекинг всушност го користи терминот за да го потсети Вашингтон на неговата одговорност за иднината на односот меѓу двете сили.

Во пет века, 16 случаи на „стапици“ – како завршија?

Греам Алисон, во студија на Харвардскиот центар за наука и меѓународни работи Белфер, идентификуваше шеснаесет случаи во последните пет века во кои растечката сила ја загрози позицијата на доминантната – а во дури дванаесет случаи, соперништвото заврши со војна:

1. Кон крајот на 15 век, Шпанија ја загрози позицијата на Португалија – без војна.
2. Во првата половина на 16 век, Хабсбурговците се изедначија со Франција – војна.
3. Во 16 и 17 век, Отоманската Империја растеше како закана за Хабсбурговците – војна.
4. Во првата половина на 17 век, Шведска им се закани на Хабсбурговците – војна.
5. Во средината до крајот на 17 век, Англија ја предизвика Холандската Република – војна.
6. Од крајот на 17 до средината на 18 век, Велика Британија ја престигна Франција – војна.
7. Кон крајот на 18-ти и почетокот на 19-ти век, Франција се закануваше со војна на Обединетото Кралство.
8. Во средината на 19-ти век, Русија стана закана за Франција и Велика Британија – војна.
9. Исто така, во средината на 19-ти век, Германија ја престигна Франција – војна.
10. Кон крајот на 19-ти и почетокот на 20-ти век, Јапонија им се закануваше на Кина и Русија – војна.
11. На почетокот на 20-ти век, Соединетите Американски Држави го престигнаа Обединетото Кралство – без војна.
12. Во истиот период, Германија им се закануваше на Велика Британија, Франција и Русија – војна.
13. Во средината на 20-ти век, Германија стана закана за Советскиот Сојуз, Франција и Велика Британија – војна.
14. Во истиот период, Јапонија им се закануваше на Соединетите Американски Држави – војна.
15. Од 1940-тите до 1980-тите, Советскиот Сојуз им конкурираше на Соединетите Американски Држави – без војна.
16. Од 1990-тите до денес, обединета Германија расте како сила спроти Велика Британија и Франција – без војна.

Старата изрека дека „историјата е учителка на животот“ е веќе излитена, но сепак упорно се враќа – суштината на повикот на Си е да не се повторува и да не се завршува светот, како во некоја грчка трагедија, во уште една стапица што самиот си ја поставил.

Извор: РТС